نقش ITS در یکپارچه سازی سیستم حمل و نقل

 نقش ITS در یکپارچه سازی سیستم حمل و نقل

ITS تنها یک ابزار یا تکنولوژی جدید نیست.در واقع ITS   امکان یک پارچه سازی سیستم حمل و نقل را فراهم می آورد.یک سیستم حمل و نقل بطور کلی،شامل شبکه ها،وسایل نقلیه،افراد و کالاهاست. ولی فن  آوری اطلاعات قادر است تمامی این اجزا را بصورت یک سیستم یکپارچه درآورد

اگر اطلاعات به صورت آسان و ارزان توسط تکنولوژی مدرن رد و بدل شود،سیستم امکان بیشتری برای بهینه شدن و مناسب عمل کردن خواهد داشت.

برعکس،اگر اطلاعات در دسترس نباشد و یا با تاخیر جریان یابد،عملکرد درست سیستم امکان پذیر نیست.در واقع تبادل اطلاعات تاثیر مستقیمی بر روی کارآمدی سیستم حمل و نقل دارد.

یک سیستم حمل و نقل با محوریت اطلاعات،می تواند به حل مشکلات قدیمی و کاذب موجود بین حمل و نقل و ارتباطات کمک کند.افراد،کالا و اطلاعات می توانند از یک نقطه به نقطه ای دیگر منتقل شوند و در موارد زیادی برای دستیابی موثرتر به این هدف یکی می تواند جایگزین دیگری شود.برای مثال فرستادن یک نامه به صورت الکترونیکی سریع تر،ارزانتر و قابل اطمینان تر از پست کردن آن است و یا شرکت در یک ویدئو کنفرانس به جای مسافرت کردن و حضور در کنفرانس  در مکانی دیگر و گاهی دور دست به مراتب ساده تر و اقتصادی تر است.پیشرفت های بوجود آمده در فن آوری اطلاعات می توانند به ایجاد یک سیستم کاملا یکپارچه برای سالهای آینده کمک کنند

 رویکرد به سمت ITS

معضل ترافیک از دهه 1950 با تولید انبوه اتومبیل ها آغاز شد و بتدریج در بسیاری از کشورها،مشکلات حمل و نقل و ترافیک به یکی از چالش های مهم اجتماعی و ملی تبدیل شد  و سهم قابل توجهی از سرمایه های ملی را به خود اختصاص داد و در این فرآیند،دست یابی به حمل و نقل ایمن ، ارزان و کارا به یکی از آرزوها و اهداف اصلی و ثابت سیاست های توسعه کشورها تبدیل شد.به منظور تحقق این اهداف و کاهش معضلات ترافیک،از دهه 60 میلادی ساخت هرچه بیشتر خیابان و جاده و بزرگراه در دستور کار تصمیم گیرندگان قرار گرفت ولی مشکلات بطور کامل محو نشدند و کم کم برنامه ریزان حمل و نقل به تجربه  آموختند که به ایجاد شبکه های عظیم حمل و نقل عمومی نظیر مترو  و اتوبوس رانی بپردازند.به دنبال آن راه حل های دیگری نظیر توجه به کاربری زمین و نیز مدیریت تقاضای حمل و نقل جهت کاهش سفرها مورد توجه قرار گرفت

از دهه 90 میلادی متخصصان متوجه شدند که ظرفیت ها و امکانات جدید در مدت کوتاهی توسط مصرف کنندگان بلعیده شده و در اثر مسابقه ایجاد شده بین«ساخت راه و جاده» با «تولید اتومبیل های راحت و ارزان» تلاشهای عمرانی کم اثر شده و ایمنی راه ها نیز مرتبا"  در حال کاهش است.از طرف دیگر پیشرفت فناوری های روز شرایط مناسبی را برای ایجاد ارتباط بی وقفه بین تصمیم گیرندگان،مراکز مدیریت ترافیک،خودروها و نیز وضعیت ترافیکی جاده از طریق سنسورها و دستگاه های الکترونیکی فراهم ساخته و در نتیجه امکان ایجاد یک مدیریت هوشمندانه،هدفمند و هماهنگ به منظور ارتقای بهره وری و افزایش کارایی شبکه محقق شده بود.بدین گونه بود که در ابتدای دهه 90 میلادی سیستم های حمل ونقل هوشمند به مفهوم امروزی آن متولد شد.البته قبل از دهه 90 یعنی  طی سالهای دهه 70 پروژه هایی نظیر نصب دوربین در تقاطع های شهری و نیز کنترل هوشمند زمان بندی چراغ های راهنمایی متناسب باحجم ترافیک در بسیاری از کشورها آغاز شده بود اما لفظ سیستم های حمل و نقل هوشمند مشخصا از سال 1990 برای اولین بار در آمریکا رایج شد.

اساسی ترین خصوصیت ITS

ویژگی اصلی ITS ایجاد ارتباط و هماهنگی بین پروژ ه ها و کاربردهای مختلف فناوری روز حمل و نقل است.این نکته ای است که متاسفانه در کاربردهای رایج ITSدر کشور ما کمتر بدان توجه شده است.

ITS   از دیدگاه فناوری ها در دوطبقه اصلی زیرساخت های هوشمند(ITS INFRASTRUTRE) و نیز خودروهای هوشمند (INTELLIGENT VEHICLES)  تقسیم بندی می شود

زیرساخت های هوشمند عمدتا” در بردارنده پروژ ه هایی است که در معابر درون شهری و برون شهری توسط شهرداری ها در شهرها و یا توسط وزارت راه در جاده ها و آزاد راه های برون شهری،به عنوان پروژه های زیربنایی قابل اجراست.نظیرنصب سیستم های کنترل هوشمند در تقاطع ها یا نصب تابلوهای متغیر ترافیکی که در سطح خیابان و جاده ها بخش خودروهای هوشمند نیز در بر دارنده فناوری های جدید داخل خودرو نظیر سیستم های اعلام جلوگیری از تصادف،سیستم های اعلام جلوگیری از تصادف سیستم های دید در شب و نیز سیستم های هدایت مسیر و دیگر پروژه هایی است که اجرای آن عمدتا برعهده کارخانجات خودروسازی است.این تقسیم بندی ما رابه این نتیجه مهم می رساند که پیاده سازی موفق ITSمستلزم انجام هماهنگی های کلان بین وزارت صنایع،وزارت راه و شهرداری ها در مرحله نخست می باشد

استفاده از ITS در ایران

در کشور ما ITS در ابتدا با نگرش شهری در ابتدا  با نگرش شهری در ابتدای دهه 70 شمسی در تهران دنبال شد و هم اکنون نیز در سطح وسیعی مورد اقبال دست اندر کاران و مسئولان حمل و نقل شهری،جاده ای و ریلی قرارگرفته و هریک از پروژه ها بطور جداگانه در حال طراحی و اجراست.این اقبال اگرچه رویکردی مثبت و در نوع خود حرکتی رو به پیش است اما در آینده فقدان طرح استراتژیک ITS در سطح ملی باعث آسیب پذیری در روند پیشرفت پروژه ها وعدم حصول نتیجه لازم خواهد شد.از آنجا که بکارگیری صحیح ITS مستلزم دانش و شناخت هم زمان تخصص حمل و نقل و ترافیک و نیز فناوری اطلاعات و ارتباطات و توجه به استراتژی ها و برنامه ریزی های مدیریتی و سازمانی است،لذا ضروریست طرح و اجرای پروژه ها برعهده ترکیب مناسبی از متخصصان رشته های مرتبط قرار گیرد

موانع گسترش ITS

بسیاری از خدمات ITS از طریق زیر ساخت های مخابراتی شامل ارتباطات ثابت و سیار تحقق می یابد بنابراین بحث تامین نیازمندی های مخابراتی ITS از پرچالش ترین مباحث در این زمینه و در حال حاضر از موانع اساسی توسعه ITS در ایران است.

نکته قابل توجه دیگر این است که ITS مرکب از سیستم های مختلفی است که اجزای آن بطور پیچیده ای در هم آمیخته اند.اگرچه تجمیع و یک پارچه سازی این سیستم ها از مزیت های ذاتی و منحصر بفرد ITS و از پیش نیازهای لازم برای اثربخشی آن تلقی می شود،اما همین ویژگی به دلیل لزوم هماهنگی و همکاری ارگانها و اجزای مختلف،می تواند به یکی از موانع رشد و توسعه  ITS در کشور ما تبدیل شود.تجمیع و یک پارچگی سیستم ها نیازمند فعالیتی است که تحت عنوان معماری سیستم تعریف می شود.

مطالعات معماری سیستم نشان می دهد چگونه اجزای سیستم بر یکدیگر اثر گذاشته و بطور واحد عمل می کنند.معماری سیستم از ضروریات توسعه ITS است که بدون تجویز فناوری های خاص،به طراحان سیستم آزادی عمل می دهد تا واسطه های سیستم ها را به نحو قابل تعریف و استاندارد طراحی کنند که مزایایی نظیر افزایش رقابت،کاهش خطرات و تصادفات و کاهش هزینه را در برگیرد.نقطه قوت اصلی معماری سیستم تامین چارچوب و مبنای استراتژیک است که از آن طریق فعالیت های دست اندرکاران متفاوت تجمیع می شود.

یکی دیگر از مزیت های  ITS که تاکید فراوان شده است ویژگی هم افزایی(SYNERGIC)  سیستم های حمل و نقل هوشمند است.ویژگی هم افزایی به ما می آموزد که به کارگیری هم زمان  مجموعه پروژه های ITS مزیت های بیشتری نسبت به کاربرد جداگانه و مجزای یکایک آنها به همراه دارد.

بعنوان مثال از اطلاعات سیستم اخذ الکترونیکی عوارض (ETC)  می توان برای مدیریت و کنترل ترافیک استفاده کرد.از اطلاعات سیستم مدیریت ناوگان اتوبوسرانی می توان برای سنجش زمان سفر در مسیرهای مختلف و نیز هدایت رانندگان به مسیرهای مناسب تر استفاده کرد.این مساله ما را متوجه می سازد که انتخاب صحیح پروژه ها و نیز تدوین برنامه ریزی پروژه ها تا چه حد می تواند سودمند و اثربخش باشد.

www.Sakhtemanco.com